เยอรมนีสนับสนุนการอนุรักษ์วรรณกรรมล้านนา

พบกับคัมภีร์ใบลานล้านนาของไทยทางออนไลน์ได้แล้ววันนี้

หอสมุดดิจิทัลล้านนาเปิดให้บริการตั้งแต่วันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2559 เป็นต้นไป ที่เว็บไซต์ http://lannamanuscripts.net เพื่อให้นักวิจัยและผู้สนใจทั่วไปได้เข้าถึงข้อมูลมหาศาลโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย อันสะท้อนให้เห็นมรดกทางวัฒนธรรมล้านนาเมื่อกว่า 500 ปี หอสมุดดิจิทัลนี้เป็นหอสมุดออนไลน์แห่งแรกที่เปิดให้สาธารณชนได้มีโอกาสเข้าถึงต้นฉบับงานวรรณกรรมล้านนาของประเทศไทย และเป็นแหล่งข้อมูลสำหรับวรรณกรรมพื้นบ้านของล้านนา โครงการนี้ได้รับเงินสนับสนุนจากมูลนิธิเฮ็นรี่ ลูซ มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียและมูลนิธิแอนดรูว์ ดับเบิ้ลยู เมลลอนและดำเนินการโดยหอสมุดแห่งชาติลาว การนำต้นฉบับใบลานมาแปลงเป็นเอกสารดิจิทัลได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากกระทรวงการต่างประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี เป็นโครงการที่เริ่มมากว่า 40 ปีที่แล้ว เพื่อช่วยสนับสนุนการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลาน

เพเทอร์ พรือเกล เอกอัครราชทูตเยอรมันประจำประเทศไทย

เอกอัครราชทูต เพเทอร์ พรือเกล ขยายภาพ ตั้งแต่ สิงหาคม ค.ศ. 2015 นาย เพเทอร์ พรือเกล ดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ณ กรุงเทพฯ (© สถานทูตเยอรมัน กรุงเทพ) “การเปิดหอสมุดดิจิทัลคัมภีร์ใบลานล้านนาถือเป็นผลงานไฮไลต์ที่น่าประทับใจของโครงการมาราธอนที่ดำเนินการมายาวนานกว่า 40 ปี ซึ่งริเริ่มโดยศาสตราจารย์ฮาราลด์ ฮุนดีอุสชาวเยอรมัน  การค้นคว้าและการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลาน การสร้างช่องทางให้สามารถเข้าถึงคัมภีร์ใบลานที่มีอายุกว่า 500 ปีได้โดยง่าย ถือเป็นความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่ในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม  การเสริมสร้างจิตสำนึกของคนไทยส่วนใหญ่ให้เห็นคุณค่าเอกลักษณ์ของชาติตนเอง ความสำเร็จอันน่าประทับใจนี้ เป็นผลมาจากความอุตสาหะมานานปีจากความร่วมมือของชาวไทยทุกคน”

คุณค่าแห่งการอนุรักษ์วรรณกรรมล้านนา

ดินแดนล้านนาหรือทางเหนือของประเทศไทย  มีประเพณีวัฒนธรรมและวรรณกรรมที่หลากหลาย ซึ่งมีส่วนช่วยในการพัฒนาวัฒนธรรมอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกันในภูมิภาค แม้ว่าจะมีแหล่งค้นคว้าปฐมภูมิมากมาย แต่กลับยังไม่มีการค้นคว้าคัมภีร์ใบลานอันทรงคุณค่าเหล่านี้มากเท่าที่ควร เนื่องจากการเข้าถึงที่ยาก นอกจากคัมภีร์เกี่ยวกับพุทธศาสนานิกายเถรวาทแล้ว ยังมีวรรณกรรมท้องถิ่นและคัมภีร์โบราณ เช่น จารึก เอกสารด้านความสัมพันธ์ทางสังคม จารีตประเพณีและชีวิตประจำวัน ส่วนใหญ่เป็นงานที่ไม่ใช่คัมภีร์ทางศาสนา เช่น วรรณกรรม เรื่องเล่า และชาดก ซึ่งอาจมีที่มาจากประเพณีท้องถิ่นของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เอกสารอื่นๆ ได้แก่ เอกสารเกี่ยวกับโหราศาสตร์ เวทย์มนตร์ เทพปกรณัมและพิธีการ ไวยากรณ์และอักษรศาสตร์ หรือกวีนิพนธ์ มหากาพย์ เทพนิยายและนิยายต่างๆ  ต้นฉบับหลายชิ้นเขียนเป็นภาษาไทยเหนือ (ล้านนา) ไทยเขิน ไทยลื้อ ไทยใหญ่ (ฉาน) หรือภาษาพม่าและบาลี 

คัมภีร์เหล่านี้เป็นตัวแทนมรดก 500 ปีของวัฒนธรรมล้านนาที่กระจัดกระจายอยู่ตามวัดวาอารามและหอจดหมายเหตุของรัฐและเอกชนในทุกจังหวัด

ขอบเขตการวิจัยและการอนุรักษ์

การศึกษาคัมภีร์ล้านนาในแปดจังหวัดภาคเหนือสุดของประเทศไทยในเชิงลึก เริ่มต้นเมื่อปี พ.ศ.2514 - 2517 โดยศาสตราจารย์ดร. ดร. กิตติคุณ ฮาราลด์ ฮุนดิอุสชาวเยอรมัน  โดยได้รับงบประมาณสนับสนุนจากมูลนิธิการวิจัยเยอรมัน (Deutsche Forschungsgemeinschaft – DFG) ปี พ.ศ. 2536-2547  ฮาราลด์ ฮุนดิอุส เป็นศาสตราจารย์ทางด้านภาษาและวรรณกรรมไทยและลาว มหาวิทยาลัยพัสเซา  ปีพ.ศ.2543 ได้รับแต่งตั้งเป็นศาสตราจารย์กิตติคุณด้านภาษาและวรรณกรรมล้านนา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยได้ทำโครงการคัมภีร์ล้านนาที่หอสมุดแห่งชาติลาวตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535ติดต่อ: gmail%27%com,laomanuscripts  

โครงการได้ใช้ไมโครฟิล์ม 40 ม้วนเพื่อถ่ายต้นฉบับที่เลือกสรรรวมทั้งสิ้น 1,350 ฉบับ ไมโครฟิลม์ส่วนใหญ่บรรจุข้อเขียนที่ทรงคุณค่า ซึ่งปัจจุบัน ต้นฉบับบางฉบับสูญหายหรือถูกทำลายไปแล้ว และยังรวมผลงานคัดสรรกว่า 25,000 หน้าที่เป็นการทำสำเนาด้วยมือ สองปีต่อมา ทีมวิจัยของศาสตราจารย์ฮุนดิอุส โดยความช่วยเหลือของมูลนิธิการวิจัยเยอรมันจึงสามารถจัดทำบัญชีรายชื่อชั่วคราวและวันเดือนปีของต้นฉบับ  

หลังจากนั้น ระหว่างที่เป็นศาสตราจารย์รับเชิญที่องค์กรแลกเปลี่ยนทางวิชาการเยอรมัน (DAAD) และเป็นที่ปรึกษาวิจัยที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ศ. ฮุนดิอุสได้ริเริ่มโครงการอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานล้านนา (PNTMP) ขึ้น โดยรับงบประมาณสนับสนุนด้านการอนุรักษ์วัฒนธรรมจากกระทรวงการต่างประเทศเยอรมัน  โครงการนี้อยู่ภายใต้การนำของม.ร.ว ดร. รุจิยา อาภากรตั้งแต่ปีพ.ศ.2530-2534  ระหว่างนี้ได้มีการบันทึกต้นฉบับแหล่งปฐมภูมิประเพณีล้านนาจากราว 4,200 แหล่งจาก 53 วัดที่คัดเลือกในประเทศไทย ถ่ายลงไมโครฟิล์ม 400 ม้วน โดยที่วัดทั้ง 53 แห่งยังคงเก็บรักษาต้นฉบับไว้ดังเดิม 

เพื่อป้องกันการสูญหาย การถ่ายไมโครฟิล์มทั้งหมดดำเนินการในวัด จะไม่นำต้นฉบับใดๆ ออกมา หลังการถ่ายภาพแล้วจะนำคัมภีร์ตัวเขียนอันทรงคุณค่าบรรจุหีบห่ออย่างประณีตและเก็บรักษาไว้ กระบวนการเตรียมและถ่ายไมโครฟิล์มกับเอกสารที่มีความเปราะบางสูง จึงเป็นการดีที่จะฝึกฝนอาสาสมัครท้องถิ่นให้เข้ามาช่วยงาน 

วันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2557 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีได้ทรงเสด็จเยือนวัดสูงเม่น จังหวัดแพร่ ซึ่งเป็นที่เก็บรักษาคัมภีร์ใบลานโบราณหลายพันฉบับ ระหว่างการเสด็จเยือนเป็นเวลาสองชั่วโมง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงแสดงความสนพระทัยต่อต้นฉบับโบราณในสมัยอาณาจักรล้านนา (ศตวรรษที่ 13-16) และต่อโครงการที่ได้รับการสนับสนุนจากเยอรมนี ซึ่งมีเป้าหมายในการอนุรักษ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ และทำให้สาธารณชนสามารถเข้าถึงเอกสารเหล่านี้ได้ในวงกว้างผ่านทางอินเตอร์เนต 

กระทรวงการต่างประเทศเยอรมัน ยังให้การสนับสนุนการถ่ายไมโครฟิล์มและการแปลงหนังสือตัวเขียนเป็นข้อมูลดิจิทัลปีพ.ศ. 2556 ในความร่วมมือกับสำนักหอสมุดมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ซึ่งปัจจุบันทั้งหมดถูกรวบรวมไว้ในหอสมุดดิจิทัลคัมภีร์ใบลานล้านนา 

ส่วนโครงการหอสมุดดิจิทัลสองภาษาไทย-อังกฤษได้รับการสนับสนุนทางการเงินส่วนใหญ่จากมูลนิธิเฮ็นรี่ ลูซ (นิวยอร์ก) มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียและมูลนิธิแอนดรูว์ ดับเบิ้ลยู เมลลอน โดยมีศาสตราจารย์จัสติน แมคเดเนียลเป็นหัวหน้าโครงการ  ส่วนการดำเนินการโดยหอสมุดแห่งชาติลาว มีศาสตราจารย์ฮุนดิอุสเป็นหัวหน้าโครงการและเดวิด วอร์ตันเป็นผู้อำนวยการด้านเทคโนโลยี  เซิร์ฟเวอร์ของหอสมุดดิจิทัลบริหารโดยหอสมุดแห่งรัฐกรุงเบอร์ลิน เช่นเดียวกับหอสมุดดิจิทัลหนังสือตัวเขียนลาวโดย DFG ในปัจจุบัน  กระทรวงการต่างประเทศเยอรมันยังให้การสนับสนุนการบันทึกคัมภีร์ตัวเขียนตามวัดต่างๆ ทางภาคเหนือของประเทศไทย เพื่อให้ข้อมูลที่เผยแพร่ทางออนไลน์มีเพิ่มมากขึ้นๆ


ศาสตราจารย์จัสติน แมคดาเนียล มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย

“การอนุรักษ์ต้นฉบับล้านนาและลาวภายใต้การนำของฮาราลด์ ฮุนดิอุสและเดวิด วอร์ตัน ในความร่วมมือกับผู้เชี่ยวชาญ สถาบันและที่ปรึกษามากมายในลาว ไทย ยุโรป อเมริกาเหนือนั้น  ถือเป็นเหตุการณ์สำคัญยิ่งต่อหน้าประวัติศาสตร์ของเอเชียในการอนุรักษ์วัฒนธรรม  ต้นฉบับตัวเขียนของลาวและล้านนา จารึกต่างๆ อีกเป็นจำนวนมาก ล้วนเป็นแหล่งข้อมูลมหัศจรรย์เกี่ยวกับทุกอย่าง ตั้งแต่พฤกษศาสตร์ ไปจนถึงกฎหมาย ศาสนาไปจนถึงวรรณกรรม แพทย์ศาสตร์ พิธีกรรมไปจนถึงพื้นฐานวัฒนธรรมท้องถิ่นด้านต่างๆ ในฐานะผู้รับผิดชอบเงินอุดหนุนของมูลนิธิเฮ็นรี่ ลูซ มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียและมูลนิธิแอนดรูว์ ดับเบิ้ลยู เมลลอน  ข้าพเจ้ามีความยินดีเป็นอย่างยิ่ง ที่ได้มอบงบประมาณส่วนใหญ่ในช่วงสามปีที่ผ่านมาในการอนุรักษ์และการบันทึกคัมภีร์ใบลานล้านนาในประเทศไทย ข้าพเจ้าขอขอบคุณคุณฮุนดิอุส คุณวอร์ตันและทีมงานทั้งในเวียงจันทน์และเชียงใหม่ รวมทั้งชาวบ้าน สามเณร แม่ชีและพระสงฆ์อีกนับพัน ซึ่งเป็นผู้จารึกหนังสือใบลานเหล่านี้ขึ้นมาในระหว่างศตวรรษที่ 15 และต้นศตวรรษที่ 20 การรวบรวมชุดหนังสือเหล่านี้จะเป็นแหล่งความรู้ที่เข้าถึงง่ายแก่นักศึกษา นักวิชาการและผู้สนใจในวรรณกรรม พุทธศาสนา การเมือง และวัฒนธรรมของภูมิภาคแห่งนี้”

การสนับสนุนจากประเทศเยอรมนี

กระทรวงการต่างประเทศเยอรมัน (Das Auswärtige Amt) มีโครงการอนุรักษ์วัฒนธรรม (www.diplo.de/kulturerhalt) มาตั้งแต่ปีพ.ศ. 2524 โดยกระทรวงได้ให้เงินสนับสนุนโครงการใน 144 ประเทศ มากกว่า 2,650 โครงการ รวมเป็นเงินประมาณ 63 ล้านยูโร 

โดยมีเป้าหมายจะเสริมสร้างจิตสำนึกของประชาชนในแต่ละประเทศให้มีความรักในเอกลักษณ์ของชาติ  สนับสนุนความร่วมมือด้านวัฒนธรรม โครงการนี้จึงนำผู้เชี่ยวชาญนานาชาติและประชาชนท้องถิ่นให้มาทำงานร่วมกัน เพื่อเป็นการสนับสนุนการศึกษาในท้องถิ่นด้วย 

ในส่วนของราชอาณาจักรไทย ตลอดช่วง 35 ปีที่ผ่านมา กระทรวงต่างประเทศเยอรมันได้สนับสนุนงบประมาณกว่า 1.4 ล้านยูโรให้แก่โครงการต่างๆ เช่น การบันทึกศิลาจารึกล้านนา การบูรณะปฏิสังขรณ์จิตรกรรมฝาผนังวัดสุทัศน์ การเผยแพร่วรรณกรรมไทย งานสัมมนาเชิงวิชาการหัวข้อเครื่องดนตรี และการให้คำปรึกษาด้านงานเซรามิค ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2530 กระทรวงต่างประเทศเยอรมันยังจัดสรรงบประมาณรวมทั้งสิ้น 730,000 ยูโร เพื่อการอนุรักษ์และการบันทึกคัมภีร์ใบลานล้านนาดิจิทัลในประเทศไทย

การอนุรักษ์วรรณกรรมล้านนา

Mönche bei der Herstellung von Palmblatthandschriften